Mutfakta fokurdayan tencereden gelen yemek kokusuyla eş zamanlı olarak karnınızın guruldadığını
hissettiniz mi hiç? Ya da fırından gelen mis gibi limonlu kek kokusu? Eminim hayatınızda bir defa da
olsa bu olayı deneyimlemişsinizdir. Bazı spesifik kokulara maruz kaldığımızda iştahımızın arttığını
hissederiz. Hele ki bu kokular kalorisi yüksek yiyeceklere aitse…
Peki nasıl oluyor da daha besini görmeden kokusuyla iştahımız artıyor? Bu soruyu cevaplamadan
önce isterseniz gelin biraz iştahtan konuşalım 🙂
İştah yani besini tüketmeye karşı istek beynin hipotalamus adı verilen bölgesinden kontrol edilir. İştah
görsel uyaranlar, koku uyaranları, açlık ve tokluk hormonları seviyeleri tarafından uyarılabilir. Yani bir
besinin fotoğrafını gördüğümüzde, kokusunu aldığımızda ya da tüm bunlardan bağımsız olarak açlık
hormonunun artışıyla iştahımız artabilir.
Şimdi gelelim mutfaktan gelen kek kokusunun iştahımızı nasıl artırdığına. Bu olgu, yaşamımız boyunca
tekrarlanan o belirli kokuya maruz kalma nedeniyle besinin alımı sonucu oluşan etkiler ve kokusu
arasındaki öğrenilmiş ilişkilere dayanıyor. Yani biz kekin kokusunu aldığımızda onun vücudumuzda
oluşturacağı etkileri önceden bildiğimiz için vücudu kekin alımına ve sindirimine hazırlamak amacıyla
tükürük, hormon ve sindirim enzimleri salgılanmaya başlıyor. Salgılanan bu bileşenler de duyuya özgü
iştahı algılayan beyin bölgelerini uyararak iştahımızın artmasına neden oluyor. Ve tüm bu iştah artırıcı
etkiler kokuya maruziyetten hemen sonra (1 dakika içinde) ortaya çıkıyor, inanabiliyor musunuz? 🙂
Şunu da eklemeden geçmemeliyiz ki limonlu kekin kokusu yalnızca limonlu keke olan iştahı artırmıyor
aynı zamanda ona tat ve enerji yoğunluğu bakımından benzer olan diğer tatlı besinlere karşı olan
iştahı da artırıyor. Aynı şekilde tuzlu besinlerin kokusuna maruz kalmak tuzlu besinlere olan iştahı,
yüksek kalorili bir yiyeceğin kokusuna maruz kalmak da diğer yüksek kalorili besinlere olan iştahı
artırıyor.
Peki biz bu bilgileri nereden biliyoruz? Çeşitli uyaranlara karşı (besinin fotoğrafını görme, kokusuna
maruz kalma vb.) beynin ilgili bölgelerinin verdiği tepkilerin görüntülenmesiyle biliyoruz. Bu cihazlar
fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme (fMRI) cihazları olarak biliniyor. fMRI cihazlarının
kullanıldığı çalışmalar sayesinde koku duyusunun iştahı hangi mekanizmalar aracılığıyla etkilediği
öğrenilmiş oluyor.
Bunları bilmek bizim için neden önemli? İştahın besin seçimine etkisi bilinen bir gerçek. İştahı kontrol
edebilmek aşırı besin alımından kaçınmak için büyük önem taşıyor. Koku duyusunun da yeme
davranışı üzerine önemli rol oynadığı biliniyor. Bu bağlamda toplumda yeme bozukluğu ve obezitenin
gittikçe yaygınlaştığı göz önünde bulundurulursa bu alanda yapılan çalışmaların iştahı kontrol etmeyi
sağlayabileceği ve bu hastalıkların önlenmesine katkıda bulunabileceği düşünülüyor.
Kim bilir belki tüm bunları öğrendikten sonra bilinçsizce mutfağa doğru yönelen adımlarımızı farklı
yöne çevirip iştahımızı kontrol edebiliriz, ne dersiniz? 🙂
KAYNAKLAR
1) Morquecho-Campos, P., de Graaf, K., & Boesveldt, S. (2020). Smelling our appetite? The
influence of food odors on congruent appetite, food preferences and intake. Food Quality and
Preference, 85, 103959.
2) Han, P., Mohebbi, M., Seo, H. S., & Hummel, T. (2020). Sensitivity to sweetness correlates to
elevated reward brain responses to sweet and high-fat food odors in young healthy
volunteers. Neuroimage, 208, 116413.
3) Janet, R., Fournel, A., Fouillen, M., Derrington, E., Corgnet, B., Bensafi, M., & Dreher, J. C.
(2021). Cognitive and hormonal regulation of appetite for food presented in the olfactory and
visual modalities. NeuroImage, 230, 117811.
4) Yeomans, M. R. (2006). Olfactory influences on appetite and satiety in humans. Physiology &
behavior, 87(4), 800-804.
5) Boesveldt, S., & de Graaf, K. (2017). The differential role of smell and taste for eating
behavior. Perception, 46(3-4), 307-319.
6) Chambaron, S., Chisin, Q., Chabanet, C., Issanchou, S., & Brand, G. (2015). Impact of
olfactory and auditory priming on the attraction to foods with high energy density. Appetite, 95,
74-80.
7) Dagher, A. (2012). Functional brain imaging of appetite. Trends in Endocrinology &
Metabolism, 23(5), 250-260.
8) Zoon, H. F., De Graaf, C., & Boesveldt, S. (2016). Food odours direct specific
appetite. Foods, 5(1), 12.
9) Morquecho-Campos, P., Bikker, F. J., Nazmi, K., de Graaf, K., Laine, M. L., & Boesveldt, S.
(2019). Impact of food odors signaling specific taste qualities and macronutrient content on
saliva secretion and composition. Appetite, 143, 104399.
10) Rolls, E. T. (2004). Smell, taste, texture, and temperature multimodal representations in the
brain, and their relevance to the control of appetite. Nutrition reviews, 62(suppl_3), S193-
S204.
11) McCrickerd, K., & Forde, C. G. (2016). Sensory influences on food intake control: moving
beyond palatability. Obesity Reviews, 17(1), 18-29.
12) Proserpio, C., Invitti, C., Boesveldt, S., Pasqualinotto, L., Laureati, M., Cattaneo, C., &
Pagliarini, E. (2019). Ambient odor exposure affects food intake and sensory specific appetite
in obese women. Frontiers in psychology, 10, 7.
13) Proserpio, C., de Graaf, C., Laureati, M., Pagliarini, E., & Boesveldt, S. (2017). Impact of
ambient odors on food intake, saliva production and appetite ratings. Physiology &
behavior, 174, 35-41.
14) Rolls, E. T. (2005). Taste, olfactory, and food texture processing in the brain, and the control
of food intake. Physiology & behavior, 85(1), 45-56.
Son yorumlar